نشست ۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، در حالی برگزار میشود که انتقادات از ناکامیها و محدودیتهای این نهاد بینالمللی به شدت افزایش یافته است. حملات نظامی اسرائیل به مردم فلسطین و عدم توانایی مجمع در محکوم کردن این اقدامات، همچنین بمبارانهای غیرقانونی ایالات متحده در ایران و عدم واکنش مناسب به تجاوزگریهای روسیه علیه اوکراین، به تصویر کشیده است که سازمان ملل در سالهای اخیر با محدودیتهای جدی روبرو است.
نقش محدود شورای امنیت
سیستم وتو در شورای امنیت سازمان ملل، که به پنج کشور دائمی (چین، فرانسه، فدراسیون روسیه، بریتانیا و ایالات متحده) این امکان را میدهد که به راحتی از نظارت بر فعالیتهای خود فرار کنند، به معنای عدم مداخله شورای امنیت در بحرانهای جهانی به طور معنادار از پایان جنگ سرد است. با این حال، با وجود این محدودیتها و انتقادات خارجی، برخی از نهادهای سازمان ملل هنوز نقش مهمی در سیاست جهانی ایفا میکنند.
بیشتر بخوانید: مرگ یک ملوان هندی در حمله به کشتی باربری در تنگه هرمز
مجمع عمومی، متشکل از ۱۹۳ کشور عضو که هر کدام یک رای برابر دارند، به تدریج به عنوان محلی برای سیاستورزی تبدیل شده است که در آن سیاست غالب بر روی سیاستگذاری نمیشود. این ویژگی به مجمع عمومی اجازه میدهد تا در مسائل مهم، از جمله حقوق بشر و توسعه اقتصادی، نقشی حیاتی ایفا کند.
قدرت جمعی کشورهای جنوب جهانی
از سال ۱۹۶۰، کشورهای جنوب جهانی اکثریت عددی را در مجمع عمومی داشتهاند، که به این گروه اجازه میدهد تا دستور کار مسائل مختلف را تعیین کنند و در دینامیک سیاسی این نهاد تاثیرگذار باشند. به عنوان مثال، پیشنهاد ایجاد سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل در سال ۱۹۶۵ توسط کاستاریکا در مجمع عمومی مطرح شد. این تلاشها به تدریج به تغییرات نهادی منجر شد و حقوق بشر را در کانون دستور کار قرار داد.
مجمع عمومی همچنین به عنوان یک بارومتر برای ارزیابی مواضع جامعه بینالمللی در موضوعات مختلف عمل میکند. این عملکرد دوگانه، دیدگاههای عمومی اعضای مجمع را به نمایش میگذارد و همچنین نظرات عمومی جهانی را منعکس میسازد. این موضوع به وضوح در قطعنامههای اخیر علیه حملات نظامی اسرائیل در غزه و ممانعت از ارائه کمکها مشهود بود. تعداد بیسابقهای از رایها به نفع این قطعنامهها نشاندهنده اراده سیاسی کشورها برای تحریم دولت اسرائیل و همچنین خشم عمومی از کشتارهای فجیع در حال وقوع بود.
مجمع عمومی سازمان ملل در سالهای اخیر همچنین نقشهای کلیدی را در مواردی که شورای امنیت قادر به عمل نبوده، ایفا کرده است. در هفتههای نخستین حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، مجمع عمومی تحت مکانیزم "یکپارچگی برای صلح" که در قطعنامه ۳۷۷ مشخص شده بود، تشکیل جلسه داد. این قطعنامه راهی برای دور زدن شورای امنیت در مواقعی که این شورا از کار میافتد، فراهم میکند و به مجمع عمومی اجازه میدهد تا توصیههایی برای اقدام، از جمله تحریمها و حتی استفاده از نیروی نظامی برای بازگرداندن صلح و امنیت، ارائه دهد.
با توجه به اختلالات کنونی شورای امنیت، نقش مجمع عمومی در مسئولیتپذیری کشورهای بزرگ و افزایش قدرت کشورهای کوچک و متوسط به طور فزایندهای اهمیت پیدا کرده است. ابتکار لیختنشتاین، که در سال ۲۰۲۲ معرفی شد، نیاز به برگزاری خودکار جلسات مجمع عمومی پس از هر بار استفاده از وتو توسط یکی از پنج کشور دائمی شورای امنیت را مطرح میکند. این ابتکار به دنبال ایجاد مسئولیتپذیری برای رفتارهای دولتی و دور زدن شورای امنیت در مواقع بحرانی است.
بیشتر بخوانید: انتقاد گسترده رهبران جهان از اشغالگری اسرائیل در مجمع عمومی سازمان ملل · اجلاس عمومی سازمان ملل در نیویورک به روایت سخنرانیهای تاریخی
الجزارا فارسی
روایت خاورمیانه



